ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

Κι όμως... γυρίζει

ΑΦ.20382

Πώς μια δικαστική απόφαση μπορεί να ανατρέψει έναν πλειστηριασμό που έχει ήδη γίνει

Υπάρχει μια διαδεδομένη αντίληψη στον κόσμο των κόκκινων δανείων: μόλις γίνει ο πλειστηριασμός, το παιχνίδι τελείωσε. Το ακίνητο άλλαξε χέρια, ο δανειολήπτης έχασε, η ιστορία έκλεισε. Μια πρόσφατη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών υπενθυμίζει, ότι αυτή η αντίληψη δεν είναι πάντα νομικά ακριβής.

Η ιστορία

Στο επίκεντρο βρίσκεται μια σύμβαση πίστωσης με ανοικτό αλληλόχρεο λογαριασμό, σύνηθες εργαλείο χρηματοδότησης επιχειρήσεων. Η απαίτηση από τη σύμβαση αυτή πωλήθηκε από την αρχική τράπεζα σε αλλοδαπή εταιρεία ειδικού σκοπού, μέσω της διαδικασίας τιτλοποίησης, που προβλέπει ο Ν. 3156/2003. Τη διαχείριση ανέλαβε εταιρεία του κλάδου (servicer), η οποία προχώρησε στη συνέχεια σε εξώδικη καταγγελία της σύμβασης, κήρυξε ληξιπρόθεσμο το χρέος και εξασφάλισε έκδοση διαταγής πληρωμής σε βάρος του δανειολήπτη και του εγγυητή.

Ο εγγυητής αντέδρασε δικαστικά, ασκώντας ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής.

Το νομικό ελάττωμα

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: Στη σύμβαση πώλησης και μεταβίβασης των απαιτήσεων από την τράπεζα στην εταιρεία ειδικού σκοπού, ένα συγκεκριμένο δικαίωμα είχε ρητά εξαιρεθεί από τη μεταβίβαση: το δικαίωμα καταγγελίας των αλληλόχρεων λογαριασμών, που δεν είχαν ήδη καταγγελθεί. Η εξαίρεση αυτή δεν ήταν τυχαία, καθώς αντικατοπτρίζει συγκεκριμένες ρυθμίσεις του εποπτικού πλαισίου για τις τιτλοποιήσεις.

Πρακτικά αυτό σήμαινε, ότι η αποκτώσα εταιρεία ειδικού σκοπού, και κατ' επέκταση ο servicer που ενεργούσε για λογαριασμό της, δεν είχαν νομικά το δικαίωμα να καταγγείλουν τη σύμβαση. Η καταγγελία που έγινε ήταν, με νομικούς όρους, άκυρη εξ αρχής. Και αν η καταγγελία ήταν άκυρη, η οφειλή δεν είχε νομίμως καταστεί ληξιπρόθεσμη. Και αν η οφειλή δεν ήταν νομίμως ληξιπρόθεσμη, η διαταγή πληρωμής στερούνταν του νόμιμου ερείσματός της.

Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών έκανε δεκτή την ανακοπή και ακύρωσε τη διαταγή πληρωμής. Το Τριμελές Εφετείο Αθηνών επικύρωσε αυτή την κρίση, απορρίπτοντας τις εφέσεις της εκκαλούσας.

Γιατί έχει σημασία ο χρόνος

Αυτό που κάνει την υπόθεση ιδιαίτερα διδακτική δεν είναι μόνο το νομικό ζήτημα καθαυτό, αλλά η χρονική αλληλουχία των γεγονότων. Η ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής είχε ασκηθεί, η δίκη ήταν εκκρεμής, αλλά παράλληλα η εκτελεστική διαδικασία συνεχίστηκε. Η εκκαλούσα δεν ανέμενε την έκβαση της δικαστικής κρίσης.

Αυτή η επιλογή ενέχει δομικό νομικό κίνδυνο, τον οποίο η παρούσα υπόθεση αναδεικνύει με σαφήνεια. Κάθε πράξη της εκτελεστικής διαδικασίας, από την κατάσχεση έως τον πλειστηριασμό και την κατακύρωση, αντλεί τη νομική της ισχύ από τον εκτελεστό τίτλο, που βρίσκεται στη βάση της. Αν ο τίτλος αυτός ακυρωθεί, η νομική βάση όλων των επόμενων πράξεων κλονίζεται. Ο αγοραστής σε πλειστηριασμό δεν μπορεί να αποκτήσει ισχυρότερο δικαίωμα από αυτό που είχε ο δανειστής, ο οποίος τον διενήργησε. Αυτή είναι πάγια θέση της ελληνικής νομολογίας, επιβεβαιωμένη από πλήθος αποφάσεων του Αρείου Πάγου.

Η απόδοση νομής μετά πλειστηριασμό και η αποβολή του παλαιού κυρίου από το ακίνητο αποτελεί το τελευταίο στάδιο της διαδικασίας. Για να φτάσει κανείς εκεί, χρειάζεται οριστικός και αμετάκλητος εκτελεστός τίτλος. Όσο αυτός αμφισβητείται και εκκρεμεί δικαστική κρίση επ' αυτού, το τελευταίο αυτό στάδιο παραμένει νομικά ανοικτό.

Το δίδαγμα

Η υπόθεση αυτή δεν είναι εξαίρεση σε ένα διαφορετικά ομαλό σύστημα. Είναι έκφραση μιας νομικής αρχής, που υπάρχει και λειτουργεί: η ουσιαστική νομιμότητα της αρχής μιας εκτελεστικής αλυσίδας καθορίζει την τύχη όλων των επόμενων κρίκων της.

Για τον δανειολήπτη που αντιμετωπίζει παρόμοια κατάσταση, το μήνυμα είναι πρακτικό: η άσκηση των ένδικων βοηθημάτων έχει αξία, ανεξαρτήτως του σε ποιο στάδιο βρίσκεται η εκτελεστική διαδικασία. Η δικαστική επιμονή, εφόσον στηρίζεται σε ουσιαστικούς νομικούς λόγους, μπορεί να αποδώσει αποτέλεσμα, ακόμα και όταν ο πλειστηριασμός έχει ήδη διενεργηθεί.

Για τους επενδυτές, που αγοράζουν ακίνητα σε πλειστηριασμούς από χαρτοφυλάκια κόκκινων δανείων, η απόφαση υπενθυμίζει ότι η νομική δέουσα επιμέλεια πριν από κάθε απόκτηση δεν είναι τυπική διαδικασία, αλλά ουσιαστική προϋπόθεση ασφάλειας δικαίου.

Ο Γαλιλαίος, λέγεται, είπε για τη Γη: «Κι όμως γυρίζει». Στη δική μας περίπτωση, αυτό που γυρίζει είναι το ακίνητο. Και το κάνει, όχι παρά το δίκαιο, αλλά ακριβώς χάρη σε αυτό.