Η υποβολή αιτήματος ρύθμισης ληξιπρόθεσμων οφειλών, χωρίς προηγούμενο έλεγχο της νομικής κατάστασης του χρέους, συνιστά συχνά μη αναστρέψιμο νομικό σφάλμα. Η αναγνώριση οφειλής μέσω ρύθμισης διακόπτει την παραγραφή κατ' άρθρο 260 ΑΚ, ακυρώνοντας διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα, που απορρέουν από την πολυετή καθυστέρηση. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στις δομικές αδυναμίες του Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης Οφειλών, ο οποίος, παρά την αποτελεσματικότητά του ως εργαλείο, ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τον ανενημέρωτο οφειλέτη.
1. Το παράδοξο της ρύθμισης
Στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον, η ρύθμιση ληξιπρόθεσμων οφειλών προβάλλεται ως η προφανής λύση για την αντιμετώπιση του υπερχρεωμένου ιδιώτη ή της επιχείρησης. Οι εξωδικαστικοί μηχανισμοί, ο Κώδικας Δεοντολογίας Τραπεζών και οι διαδοχικές ρυθμίσεις του Δημοσίου δημιουργούν ένα πλαίσιο, που φαινομενικά διευκολύνει τον οφειλέτη. Ωστόσο, η βεβιασμένη προσφυγή στη ρύθμιση, χωρίς προηγούμενη νομική αξιολόγηση, ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Η απλή υποβολή αιτήματος ή η καταβολή, έστω και μικρού ποσού, «έναντι» συνιστά αναγνώριση του χρέους, κατά την έννοια του άρθρου 260 ΑΚ, με άμεση συνέπεια τη διακοπή της τρέχουσας παραγραφής και την εκκίνηση νέας.
2. Το Νομικό Πλαίσιο της Αναγνώρισης Οφειλής
2.1 Η Διακοπή της Παραγραφής (ΑΚ 260)
Το άρθρο 260 ΑΚ ορίζει, ότι η παραγραφή διακόπτεται, όταν ο υπόχρεος αναγνωρίσει την αξίωση με οποιονδήποτε τρόπο. Η νομολογία του Αρείου Πάγου έχει διευρύνει την έννοια αυτή, καθιστώντας την εφαρμόσιμη σε πλήθος ενεργειών. Σύμφωνα με την απόφαση ΑΠ 852/2017:
«Για την αναγνώριση χρέους, κατά το άρθρο 260 ΑΚ, αρκεί οποιαδήποτε πραγματική ενέργεια και συμπεριφορά του οφειλέτη απέναντι στον δανειστή... από την οποία προκύπτει σαφώς ότι αυτός, ευρισκόμενος σε πλήρη γνώση της αξίωσης του δανειστή, θεωρεί την οφειλή υφιστάμενη.»
2.2 Ενέργειες που συνιστούν Αναγνώριση
Κατά την πάγια νομολογία, αναγνώριση συνιστούν: η καταβολή μέρους του χρέους ή τόκων, η αίτηση προθεσμίας πληρωμής, η παροχή ασφάλειας και η υπαγωγή σε ρύθμιση. Όπως έκρινε η ΑΠ 1137/2022, στη συμπεριφορά της καταβολής μέρους της οφειλής ενυπάρχει η αναγνώριση της αξίωσης, η οποία διακόπτει την παραγραφή.
Σε πολύ πρόσφατη απόφαση ασφαλιστικών μέτρων απερρίφθη και η προβληθείσα, από πλευράς των πιστωτών, ένσταση αναγνώρισης οφειλής, λόγω της σταθερής, αλλά και δομημένης προσπάθειας ρύθμισης του οφειλέτη.
3. Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός: Ισχυρό Εργαλείο με Κρυφές Παγίδες
3.1 Η Δομική Αδυναμία της Πλατφόρμας
Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός (ν. 4738/2020) προσφέρει λύσεις έως 240 ή 420 δόσεις, όμως η εμπειρία αναδεικνύει μια σοβαρή αδυναμία: στις οφειλές που εμφανίζονται, περιλαμβάνονται, συχνά εξοφθάλμως, παραγεγραμμένα κονδύλια.
Η πλατφόρμα δεν διαθέτει αλγόριθμο αυτόματου ελέγχου της παραγραφής. Οι οφειλές εμφανίζονται όπως τις έχουν καταχωρήσει οι πιστωτές, χωρίς καμία επαλήθευση της νομικής τους κατάστασης. Κονδύλια παραγεγραμμένα, εδώ και χρόνια, παρουσιάζονται ως ενεργές, απαιτητές οφειλές.
3.2 Η Αδυναμία Επιλεκτικής Ρύθμισης
Ο οφειλέτης δεν μπορεί να επιλέξει ποια κονδύλια επιθυμεί να ρυθμίσει και ποια να αμφισβητήσει. Η ρύθμιση αφορά το σύνολο των εμφανιζόμενων οφειλών ανά πιστωτή. Αυτό δημιουργεί ένα δίλημμα: είτε αποδοχή του συνόλου (αναγνωρίζοντας και τα παραγεγραμμένα), είτε απόρριψη της πρότασης και απώλεια της ρύθμισης.
3.3 Η Δαμόκλεια Σπάθη της Άγνοιας
Η αίτηση υπαγωγής συνιστά de facto αναγνώριση. Ο οφειλέτης, που δεν γνωρίζει τι ακριβώς ρυθμίζει, υπογράφει «λευκή επιταγή». Παραγεγραμμένες οφειλές «αναβιώνουν», βάσει του άρθρου 272 παρ. 2 εδ. β' ΑΚ, το οποίο ορίζει ότι η έγγραφη αναγνώριση παραγεγραμμένης οφειλής είναι έγκυρη, ακόμη και αν έγινε χωρίς γνώση της παραγραφής.
4. Οι Πρακτικές Συνέπειες και η Ασυμμετρία Πληροφόρησης
4.1 Απώλεια της Ένστασης Παραγραφής
Η πλέον καταλυτική συνέπεια είναι η απώλεια της δυνατότητας προβολής ένστασης παραγραφής. Οφειλές, που πλησίαζαν στη συμπλήρωση του χρόνου (π.χ. πενταετία εμπορικών απαιτήσεων ΑΚ 250), «ανασταίνονται» πλήρως.
4.2 Αναγνώριση Παράνομων Κονδυλίων
Η πολυετής καθυστέρηση συνοδεύεται συχνά από παράνομους ανατοκισμούς, υπέρμετρα επιτόκια υπερημερίας και καταχρηστικές ρήτρες ΓΟΣ. Η αναγνώριση χωρίς έλεγχο νομιμότητας (audit) σημαίνει αποδοχή και αυτών των παράνομων χρεώσεων.
4.3 Το Αίτημα Προσκόμισης Στοιχείων
Ο δανειστής διαθέτει πλήρη πρόσβαση στο ιστορικό, ενώ ο οφειλέτης συχνά στερείται ακόμη και των συμβάσεων. Η υποβολή αιτήματος ρύθμισης πρέπει απαρέγκλιτα να συνοδεύεται από αίτημα προσκόμισης αναλυτικών κινήσεων λογαριασμού (extrait) και συμβάσεων. Η άγνοια της διαμόρφωσης της οφειλής «απασφαλίζει» τα αμυντικά όπλα του δανειολήπτη.
5. Προτάσεις
Η πολυετής καθυστέρηση οφειλής δημιουργεί διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα: δυνατότητα ένστασης παραγραφής, εντοπισμό παράνομων χρεώσεων και αμφισβήτηση του ύψους του χρέους. Η τρέχουσα νομοθεσία ενισχύει τις αναδιαρθρώσεις, αλλά οι «εύκολες» λύσεις χωρίς γνώση γίνονται «Δούρειος Ίππος».
Αντιθέτως, όταν ακολουθείται συγκεκριμένη διαδικασία ελέγχου και διασφαλίζεται η πληρότητα της πληροφορίας, μια βιώσιμη πρόταση φέρνει πραγματική ανακούφιση στον «συνεργάσιμο» δανειολήπτη, ο οποίος επανέρχεται στην επαγγελματική κανονικότητα.
Προτάσεις για τη βελτίωση της πλατφόρμας:
Η αναγνώριση χρέους είναι η «πυρηνική επιλογή» στο δίκαιο της παραγραφής. Η τεκμηριωμένη στρατηγική μετατρέπει τη ρύθμιση, από απειλή σε γέφυρα για μια νέα αρχή.
® 2020